Ośrodek Badań nad Antykiem
Europy Południowo-Wschodniej
Uniwersytetu Warszawskiego

 

    Aktualności

    Badania
    
  
  Wykopaliska
  
  Szkodra
    Szkodra 2017
    Szkodra 2016
    Szkodra 2015
    Szkodra 2014
    Szkodra 2013
    Szkodra 2012
    Szkodra 2011

    Galeria
 
    
    Studia
  
  doktoranckie


  
  Publikacje
  
 
    Historia   
  

    Struktura

  
  
  
  Kontakt

  
  

 

 


 

Bushati 2018

Bushati - nieznane antyczne miasto w Albanii.

Tegoroczna kampania wykopaliskowa archeologów z Ośrodka Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego przyniosła niespodziewane i zaskakujące rezultaty. W ramach projektu badawczego związanego z wykopaliskami w Szkodra od trzech lat prowadzone były także badania i poszukiwania osad i twierdz antycznych leżących kiedyś na tzw. terytorium antycznej Szkodry, stanowiące jej zaplecze ekonomiczne i militarne (na zdjęciu poniżej: Marshej).

W ubiegłym roku przeprowadzono zakrojone na szeroką skalę badania nieinwazyjne zarówno w samej Szkodrze jak i na jednym z wybranych wzgórz. W tym roku oprócz prac dokumentacyjnych związanych z architekturą twierdzy Rozafa, postanowiono zweryfikować uzyskane dane. Dość wysokie wzgórze (130 m n.p.m.) leży na obszarze gminy Bushati (Szkodra), które w czasach otomańskich nosiło, najpewniej ze względu na swój kształt nazwę „Wargi węża”.

Właśnie w otwartej paszczy tego „topograficznego węża” został założony dość obszerny wykop, który już po paru dniach pracy okazał się niezwykle interesujący. W warstwach archeologicznych pojawiły się monety hellenistyczne i hellenistyczna ceramika – IV – I w p.n.e.

Rychło zaczęły się też ukazywać ruiny kamiennych konstrukcji wykonanych z wielkich dobrze dopasowanych bloków kamiennych, czyli tzw. mury cyklopie. Po paru kolejnych dniach byliśmy pewni, że odkryliśmy wielką bramę z dwoma wielkimi bastionami, do których dochodzą potężne mury obronne o szerokości ponad 3 m.

Ich ściany zewnętrze wykonano z profilowanych bloków kamiennych, przestrzeń między nimi wypełniając drobnymi kamieniami i ziemia. Taki typ konstrukcji, zwanej emplekton, jest charakterystyczny dla hellenistycznych budowli obronnych. Powiązanie danych archeologicznych pozwalających na wytyczenie kierunku przebiegu murów obronnych wraz z danymi z badań interdyscyplinarnych zasugerowało nam, że mamy do czynienia z większa twierdzą– jak początkowo sądziliśmy należącą do siatki osadniczej Szkodry.

Podjęta natychmiast prospekcja terenowa w połączniu z nowoczesnym sprzętem satelitarnym dała całkiem inny rezultat. Okazało się, że pas potężnych murów obronnych obejmuje obszar ok 20 ha, jest zatem większy od twierdzy Szkodra prawie trzykrotnie! Ponadto u podnóża wzgórza już w ubiegłych kampaniach zauważyliśmy resztki kamiennej konstrukcji, która wydawała się być związana raczej z przebiegającą w pobliżu drogą antyczną. Obecnie wiemy, że stanowiła część miasta i to równie tajemniczą.

Na pierwszy rzut oka przypomina wielkie nimfeum (fontannę/ ujęcie wodne). Wybrukowany dziedziniec o powierzchni ponad 70 m 2 otacza wykonany w hellenistycznym wątku pseudopoligonalnym mur. Na jednej z dłuższych ścian widoczne są dwie nisze, którymi, jak sadziliśmy wpływała, do tak utworzonego basenu z woda. Fragmenty naczyń sugerują, że budowla funkcjonował w II i I w p.n.e. Badania dowiodły jednak, że nisze od początku były zaślepione, więc nie płynęła nimi woda, zaś na zewnątrz potężny mur okazał się rodzajem atrapy, bo wykonano go częściowo z dość cienkich płyt kamiennych ustawiony pionowo i „udających” wielkie bloki. Budowla byłą wcięta we wzgórze, więc mur nie miał drugiego lica. Ktoś w antyku postanowił nas oszukać i stworzył piękną scenografię nimfeum... bez wody. Funkcja tej budowli jest dla nas na razie całkowitą zagadką.

Po odkryciu bramy, murów obronnych i tzw. nimfeum przeprowadzona natychmiast dodatkowa kwerenda przekazów różnych podróżników, którzy odwiedzali ten obszar i opisywali pobliską Szkodrę, Lissos oraz niektóre małe twierdze, nie dała żadnego rezultatu.

Wspomniano jedynie o stojącym na jednym z trzech wierzchołków wzgórza, kościele św. Jerzego (średniowiecze, będziemy go dokumentować w przyszłym roku). Wyjaśnienie tego milczenia podróżników, którzy z niezwykłą drobiazgowością opisywali inne, nawet małe stanowiska i pojedyncze ruiny, jest dość zagadkowe. Mogło tak być, jeśli miasto przestało istnieć bardzo dawno temu tak, że jego nazwa uległa zapomnieniu. Wyjątkowo także wzgórze – a ścisłej wzgórza – na których leży składają się ze zlepieńców z przekładkami piaskowców, a nie jak pozostałe z twardego wapienia.

Po wiekach zapomnienia i erozji, resztki kamiennych konstrukcji przypominają bardziej naturalną strukturę geologiczną wychodzącą na powierzchnię ziemi, niż wzniesione celowo przez człowieka budowle. Badania potwierdziły, że rzeczywiście koniec miast przypada na początek I w n.e. – koniec panowania cesarza Augusta - i od tego momentu było opuszczone.

Jego nazwa mogła więc zostać zapomniana. Oczywiście rodzi się pytanie, a co przekazali nam autorzy starożytni? Źródła pisane do historii Ilirii są jednak niestety dość skromne i wyrywkowe. Jest jednak cień nadziei. Żyjący na przełomie I w p.n.e i I w n.e. Liwiusz, opisując zmagania wojsk rzymskich z ostatnim królem Ilirów Gentiosem wspomina o trzech miastach, które nazywamy „zaginionymi”, bo dotychczas nie zostały pewnie zlokalizowane. Dwa z nich w naszej konkretnej sytuacji możemy wykluczyć. Zostaje jedno Bassania. Problem w tym, że zapis Liwiusza, który jako topograficzny punkt odniesienie przyjął pobliskie Lissos (współczesne Lezhe) - może być różnie interpretowany.

Niektórzy uważają, że miasto to leżało na południe od Lissos. Natomiast odkryte przez nas miasto leży na północ od tej greckiej kolonii. Jednak jedno jest pewne, że odsłoniliśmy mury bardzo dużego zapomnianego miasta, które popada w ruinę na początku naszej ery. Jaka była jego antyczna nazwa, dlaczego w tak bliskiej odległości od siebie leżały trzy wielkie centra: Szkodra, nasze miasto i Lissos. To podstawowe, ale nie jedyne pytania, na które musimy znaleźć odpowiedź.


 

 

 

 
 

Ośrodek Badań nad Antykiem Europy Południowo Wschodniej UW
Krakowskie Przedmieście 32
00-927 Warszawa
novae@uw.edu.pl