Ośrodek Badań nad Antykiem
Europy Południowo-Wschodniej
Uniwersytetu Warszawskiego



    Aktualności

    Skarb z Risan

    Badania
    
    Wykopaliska
    
    Studia
    doktoranckie


    Publikacje

    Novensia
   
    Historia     

    Struktura

    
    Kontakt

       









 



 

 

 

 

 





Aktualności

Powoli zbliżają się do końca tegoroczne wykopaliska w Novae. Ich efekty przerosły nasze najśmielsze marzenia. W zasadzie rezultaty mogłyby wypełnić z powodzeniem ze trzy kampanie wykopaliskowe. A na początku nic nie zapowiadało tylu niespodzianek. Novae jednak już przyzwyczaiło nas do tego, że w momencie, kiedy wydaje się, że badania będą biegły tartym trybem nagle coś musi się wydarzyć. Mimo wszystko stanowczo nam to odpowiada, mimo, że mamy dużo więcej skomplikowanej pracy. Ale ile przy tym radości!

Ekipa dzielnie się spisała i jak widać na zdjęciu całkiem nie wygląda na zasmuconą i przytłoczoną, mimo, że pracy było i jest bardzo dużo.

W tym roku badania prowadzano na dwóch segmentach odcinka, na łącznej powierzchnia ok 130 m2.

Jeśli uwzględnimy dodatkowo fakt, że należało się przekopać się aż na 3 metry od powierzchni, wtedy widoczny jest ogrom i skala wykonanej pracy. W Novae przez cały antyk aż do średniowiecza stale coś się działo, więc wysokie i długie na parędziesiąt metrów profile – koszmar dokumentacyjny - pełne są archeologicznej treści – chociaż zarazem są niezwykle trudne do rysowania.

Pierwszą niespodzianka było odkrycie pozłacanych ozdób i fragmentu antycznego torsu. Oba typy zabytków występna bardzo rzadko. Szczególnie tors wzorowany na greckim modelu ikonograficznym jest niezwykle intersujący. Podobnego jeszcze w Novae nie odkryto.

Rychło potem odkryliśmy kolejny unikatowy, świetnie zachowany zabytek – nieuszkodzoną figurkę tańczącego Erosa

Jej artystyczna i techniczna jakość jest niezwykła, podobnie jak poza. Dotychczas odkrywane przez nas Erosy przedstawiono statycznie. Eros z tegorocznej kampanii wręcz frunie, pełen szczęścia tak jakby zapowiada kolejne niezwykłe odkrycie.

Nie tylko w twierdzach legionowych, ale generalnie na antycznych stanowiskach bardzo rzadko odkrywa się przedmioty ze złota. W Novae dotychczas było podobnie. W tym roku jednak dopadła nas „gorączka złota”. Najpierw pokaźna bryłka kruszcu, której wartość możemy szacować na dwumiesięczny żołd legionisty. Zatem dość pokaźną sumę.

Dwa dni później złotonośne warstwy Novae „oddały” nam piękny złoty kolczyk.

W efekcie w czasie tej kampanii odkryliśmy więcej złota niż przez ostatnie 60 lat wykopalisk. To zabytki wyjątkowe, ale nie należy zapominać, że w sumie w inwentarzu zabytków specjalnych mamy już paręset zabytków w tym prawie 150 monet, które w tym roku upodobały sobie warstwy istotne z punktu widzenia chronologii, tak więc dla nas mają watowe znaczenie. Niektóre z nich dodatkowo wystąpiły aż w trzech skupiskach kolektywnych, czyli „małych” skarbach. To dla numizmatyków i dla nas ma niezwykle ważne znaczenie, bo pozwala rozpoznać elementy obiegu monet, poziom bogactwa mieszkańców Novae zorientować się w wielkości nominałów.

Zabytki ruchome to jedno, ale zabytki in situ to drugie. Oczywiście pełne zaskoczenie. Tym razem dostarczała je budowla wzniesiona przez I legion Italski. Najprawdopodobniej jest to niezwykle luksusowy dom centuriona I kohorty. Zajmuje on już dość znaczny obszar, ale to, co jest unikalne to jego aranżacja architektoniczna i pierwotne zdobienie.

W jego południowej części na całej długości wykopu odsłoniliśmy wielką łaźnię. Świetnie zachowały się – mimo późniejszych przebudów – grube podłogi wykonane z zaprawy hydraulicznej. W paru miejscach widoczny jest system tubulatio – czyli ogrzewania ścian, w tym wypadku wykonany z charakterystycznych elementów ceramicznych zwanych tegulae mammatae Wiemy, że poniżej podłóg znajduje się głęboki – prawdopodobnie na ok 1,70 m – system hypokaustycznym czyli grzewczy. Jest to całkowita niespodzianka. Czasem zdarzało się, ze w domach centurionów znajdowały się systemy łaziebne, ale były to raczej skromne łazienki, a nie cały kompleks. Oczywiście to odkrycie zmusza nas w przyszłym roku do częściowej zmiany pierwotnych planów, musimy bowiem skrupulatne przebadać tę nową łaźnię.

W poprzednich kampaniach odkrywaliśmy już w tej budowli fragmenty kolorowych tynków. W tym roku jednak dopiero mogliśmy ocenić skalę tego malarskiego bogactwa. Odsłoniliśmy specjalne uformowane i pomalowane na czerwono bordiury podłogowe. Na części ścian zachowały się elementy tynków.

Wydaje się, że oryginalnie część pomieszczeń od dołu miała szeroki czerwony pas a górna część ściany była biała. Były jednak i takie pomieszczenia, gdzie na czerwonym tle znajdowały się białe panele z wymalowanymi czerwoną, zieloną i pomarańczową farbą motywy floralne.

Ta garść najnowszych informacji z Novae, daleko niepełna i wstępna, daje dobre wyobrażenie tegorocznych rezultatach. Do tego jeszcze sprzyja nam pogoda. Chociaż czuć już jesień to słońce i temperatury oscylujące wokół 30 stopni pomagają nam w naszej pracy.

Jednak w bazie trwają i inne prace naukowe. Kończy pracę specjalista od lamp antycznych – L. Chrzanowski – oraz cegieł i dachówek – M. Duch. Rychło przyjeżdża kolejny specjalista, tym razem od kości – K. Niemczak - a listę zamkną numizmatycy pod wodzą R. Ciołek. Dotarł do Novae także już J. Recław, na którego czeka teraz ciężka praca czyli wykonane szybko ok 2000 zdjęć.

Ta nadzwyczajna kampania spowodowała, że mimo iż, zasadnicza ekipa powinna w przyszłym tygodniu wracać do kraju, P. Dyczek będzie musiał zostać w Novae prawie do końca września, aby zakończyć prace inwentaryzacyjne i przekazać zabytki i dokumentację naszym bułgarskim kolegom.


Poniżej 2 oferty pracy przy projekcie NCN dr hab. Renaty Ciołek, realizowanym w Ośrodku:
Obieg monetarny w Mezji i Ilirii. Casus znalezisk z Novae (Bułgaria) i Risan (Czarnogóra)

Nazwa jednostki :  Ośrodek Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej UW  –  Warszawa Nazwa stanowiska : wykonawca techniczny
Wymagania :student studiów magisterskich, umiejętność obsługi komputera i stron internetowych (strony projektu, portali społecznościowych), dyspozycyjność, duże zaangażowanie w projekt
Opis zadań :prace techniczne, archiwizacja zebranych informacji, wykonywanie katalogów, map, tabeli, uzupełnianie bieżących informacji na stronie internetowej projektu oraz popularyzacja projektu na portalu społecznościowym facebook,
Typ konkursu NCN : OPUS – HS
Termin składania ofert : 1 października 2017, 12:00
Forma składania ofert : osobiście
Warunki zatrudnienia :stypendium
Dodatkowe informacje: łączny wymiar prac w roku - 2 miesiące, 1000 zł / msc
Data dodania ogłoszenia:  2017-09-19 10:35:49 

Nazwa jednostki :  Ośrodek Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej UW  –  Warszawa
Nazwa stanowiska : Wykonawca
Wymagania: mgr archeologii, doktorant, praca magisterska z zakresu starożytnej Grecji lub Rzymu, doświadczenie z zakresu numizmatyki antycznej / znalezisk monet antycznych, znajomość języków bałkańskich, dodatkowym atutem jest specjalizacja w mennictwie iliryjskim
Opis zadań: opis monet z wykopalisk z Novae / Risan, dane statystyczne, tabele, mapy
Typ konkursu NCN : OPUS – HS
Termin składania ofert : 3 listopada 2017, 12:00
Forma składania ofert : osobiście
Warunki zatrudnienia: umowa o dzieło
Dodatkowe informacje: zatrudnienie 24 miesiące, 1000 zł / msc, wymagane pełne zaangażowanie w realizację projektu
Data dodania ogłoszenia:  2017-09-19 10:46:49


Pełną parą ruszyły wykopaliska w Novae. „Pełną parą” wręcz dosłownie, ponieważ pogoda na Bałkanach nie oszczędza nas w tym roku. Polskie upały to jedyne mała próbka możliwości pogodowych. Temperatura dobiła do +40 stopni i jest na tyle wysoka, że musimy kończyć pracę wcześniej, co nie zdarzyło nam się w Novae od ponad 10 lat. Mimo wszystko lepszy upał niż ulewy, które unieruchamiają prace na zalanych wykopach przez wiele dni.

Po mozolnym czyszczeniu wyjątkowo zarośniętego w tym roku wykopu, wreszcie mogliśmy ruszyć na poszukiwanie tegorocznych zabytków. Zaraz na początek niespodzianka. Wspaniale zachowana wielka fibula (zapinka) cebulowa z IV w. Ale to mało, bo również tors antycznej rzeźby. Oryginalnie była ona o połowę mniejsza od dorosłego człowieka. Charakter przedstawienia wskazuje na jego klasyczną genezę. Rzeźby w Novae to rzadkie znalezisko, tym większa radość i nadzieja, że skoro wykopaliska: „zaczynają się od trzęsienia ziemi to…”. Zobaczymy, jakie jeszcze niespodzianki kryje bułgarska ziemia.


Powróciły też z konserwacji zabytki z ubiegłego roku. Dopiero teraz możemy ocenić ich jakość i piękno. Po wydobyciu z warstw wydawały się nieatrakcyjne, ale teraz odzyskały swój blask i to dosłownie – bo to blask złota!


Nasz wykopaliskowy serwis fotograficzny można obejrzeć na FB. Wkrótce tam także zamieścimy filmik z drona, który mamy nadzieję przybliży wszystkim, którzy nie byli w Novae wygląd, ale także trochę atmosferę samego stanowiska.


Dobre wieści nadchodzą też z Polski. Ośrodek, w tym nasi doktoranci, uzyskali 7 tzw. mini grantów, przeznaczanych na realizację drobnych, ale ważnych programów badawczych koncentrujących się na opracowaniach zabytków.

Nasza doktorantka Marta Szada uzyskała z kolei grant NCN w ramach konkursu Etiuda 5. Jest to kolejny – trzeci – grant uzyskany przez naszych doktorantów w tej serii konkursów. Był to komplet złożonych wniosków, zatem żaden projekt nie został odrzucony.


Kolejna miła informacja nadeszła także z NCN. Nasz grant dotyczący inskrypcji z Risan został skutecznie rozliczony. Jego efektem będzie I tom publikacji Risan, który w początku przyszłego roku powinien zostać już opublikowany. Obecnie trwa techniczne i graficzne opracowanie tej publikacji. Na końcowym etapie są także przygotowania do wydania kolejnego tomu - już 27 - naszego rocznika Novensia. Na naszej stronie poinformujemy o ukazaniu się tych wydawnictw.


Niedługo zostanie podpisana ramowa umowa między Ośrodkiem a Instytutem Badawczym „Gavrila Simion” w Tulcea (Rumunia) w sprawie współpracy przy badaniach podwodnych, których celem jest prospekcja Dunaju w pobliżu jego ujścia i bliższe poznanie tego naturalnego elementu Rzymskiego limesu. Koorynatorem projektu ze strony Ośrodka jest dr Martin Lemke.


J. Recław – zastępca dyrektora Ośrodka, nadal pilnuje „naszych interesów” w kraju, ale jest nadzieja, że dołączy do naszej ekipy w końcu miesiąca. W Polsce odbył serię spotkań z ambasador Czarnogóry w Polsce w związku z planowaną jesienią wizytą w naszym kraju Ministra Kultury Republiki Czarnogóry. Ustalił także tekst kolejnej umowy dotyczącej wykopalisk w Risan oraz umowy dotyczącej rekonstrukcji i konserwacji odkrytych przez nas w Risan mozaik rzymskich. Wreszcie także udało się sfinalizować szereg innych istotnych dla nas spraw finansowych i organizacyjnych. Ten rok dla całej naszej ekipy jest wyjątkowo intensywny i obfitujący w liczne niespodzianki. Na szczęście większość z nich to miłe niespodzianki.


Mimo, że trwają nasze intensywne prace archeologiczne zagranicą, także w Polsce nie zasypiamy gruszek w popiele. Cały natłok spraw biurokratycznych spowodował, że dyrektor Ośrodka musiał wcześniej wrócić do kraju. Jednym z efektów jest otrzymanie przez Ośrodek dotacji, w ramach środków na upowszechnienie nauki, na stworzenie anglojęzycznej wersji naszego czasopisma Novensia. Przedsięwzięcie to będzie finansowane w ramach umowy 820/P-DUN/2017 ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Miło nam też poinformować, że kolejny, 27 tom naszego rocznika jest już w końcowej fazie opracowania i ukaże się jesienią.

 

 


O naszych tegorocznych osiągnięciach w Risan już informują lokalne media i serwisy internetowe.

Bardziej szczegółowe informacje umieścimy w połowie lipca, kiedy wreszcie cała, w tym roku bardzo zapracowana nie tylko ze względu na wykopaliska, ekipa spotka się na parę dni w Polsce tuż przed wjazdem na kolejne stanowisko, czyli Novae, gdzie mamy nadzieję, czekają na nas kolejne naukowe niespodzianki. Prace w Novae powinna ruszyć 24 lipca.

 

 

 
 

Ośrodek Badań nad Antykiem Europy Południowo Wschodniej UW
Krakowskie Przedmieście 32
00-927 Warszawa
novae@uw.edu.pl
Counter